For Dummies DERS-032 · MODÜL 7 · DERS 2
AYIR!
Temel Veri Okuryazarlığı · Veri Türleri

Sayısal veri mi? Kategorik veri mi?

Geçen ders bir defter dolusu gözlem topladın. Şimdi karışık yığının önündesin: hepsi veri, ama hepsi aynı tür mü?

1Veri
2Türler
3Merkez
4Yayılım
5Grafik
6Risk
Modül 7 · Ders 2/6
Devrilmis sepetten sacilan renkli bos fisler; Genc buyuteci ve bos defteriyle sasirmis bakiyor; Sigma Usta kumpasi ve bos panosuyla giriyor
Hepsi veri ama, aynı mı bunlar?
İki tür var: biri ölçülür, biri adlandırılır.
Karışık Yığın

Genç geçen dersten kalma bir sepet dolusu gözlemle boğuşuyor: hepsi veri ama aynı değil. Sigma Usta kumpasıyla giriyor ve tek bir soruyla yığını çözecek: ölçebiliyor musun, yoksa yalnızca adlandırabiliyor musun?

İKİ KUTU!
Iki kutu: solda cetvelli olcen kutu, Sigma Usta kumpas+bos etiket tutuyor; sagda etiketli rafli siniflayan kutu; Genc bir bos fisi inceleyip ayiriyor
Ölçebiliyorsan sayısal, adlandırıyorsan kategorik.
Ölçülenler bu kutuya, adlar öbürüne!
İki Tür: Ölçülen mi, Adlandırılan mı?

Sigma Usta bir elinde ölçen aleti (kumpas), öbüründe sınıflayan bir etiketi tutuyor. Her veri ya ölçülür ya adlandırılır. İşte iki kutu:

Sayısal Veri
Ölçebilirsin!
Miktar, süre, ağırlık, sıcaklık, mesafe…
"3.7 saat", "42 kg", "18.5°C"
Kategorik Veri
Adlandırabilirsin!
Grup, etiket, ad, sıra, renk, evet/hayır…
"Kırmızı", "Ankara", "Orta iyi"
Daha da Derine: 4 Alt Tür
Sürekli
Sayısal
Kesirler mümkün. İstediğin kadar hassas ölçebilirsin.
Teslim: 4,7 gün
Kesikli
Sayısal
Yalnızca tam sayılar. 3,5 sipariş olmaz.
Hata: 12 adet
Nominal
Kategorik
Etiketler. Sıralanamaz, sadece farklıdır.
Renk: Mavi
Ordinal
Kategorik
Sıralı etiketler. Araları eşit değil.
Puan: İyi/Orta/Kötü
Bu Ayrım Neden Önemli?
Sayısal veri için
  • Ortalama, standart sapma
  • Kontrol kartları (X-bar, I-MR)
  • t-testi, ANOVA
  • Regresyon analizi
Kategorik veri için
  • Mod, frekans tablosu
  • p-kartı, c-kartı
  • Ki-kare testi
  • Pareto analizi
Kategorik veriye t-testi uygulamak → anlamsız sonuç. Doğru aracı seçmek için veri türünü bilmek şarttır!
TAK!
2 panel: Genc cekicle vidaya vurmak uzere kendinden emin, Sigma Usta dur der gibi endiseli; sonra vida yamulmus tahta catlamis Genc husranli
Doğru veri, yanlış alet: sonuç anlamsız.

Genç kendinden emin, ama elinde çekiç, karşısında vida. Doğru veriye yanlış aracı uygularsan sonuç eğrilir, tıpkı çekiçle vidaya vurmak gibi.

Markette İki Tür Bilgi: Hem sayarsın hem etiketlersin
Sayısal:Kaç elma? Kaç TL? (ölçülür)
Kategorik:Tür, marka, renk (gruplanır)
Her Sektörde Aynı Ayrım
Üretim
Sayısal: parça çapı (mm)
Kategorik: hata türü
Sağlık
Sayısal: tansiyon
Kategorik: kan grubu
Hizmet
Sayısal: bekleme (dk)
Kategorik: talep kanalı
Veri Ayıklama Tezgâhı
Sen = Genç Dedektif

Her notu doğru kutucuğa tıkla, sonra kontrol et.

0 / 8 işaretlendi
3.2 gün
Kadın
12 adet
Mavi
450 g
Kadıköy
7.8 dk
Çok iyi
Mini Quiz: 2 Soru
· Sayısal✓ Kategorik (sıralı)· Hiçbiri
Yıldız sıralı kategoriktir (ordinal): sıralanır ama aralıkları eşit sayılmaz.
· Şehir· Renk✓ Günlük üretim adedi
Adet sayılır → sayısal; şehir ve renk kategoriktir.
AI ile Veri Tipi Etiketleme
Fırsat

Veri setini yapay zekâya ver, 'her kolon sayısal mı kategorik mi' diye sor; tipleri etiketler. Ama doğru grafiği seçmek bu ayrıma bağlı, mantığını bilmen şart.

Dene
Şu veri setinin sütunlarını yazıyorum: [sütun adları ve birkaç örnek satır]. Her sütunu sayısal mı (sürekli/kesikli) yoksa kategorik mi (nominal/ordinal) olduğunu bir tabloda etiketle; emin olamadığın sütunları soru olarak işaretle.
Dikkat

Yapay zekâ birim ve örneklerden tahmin eder; posta kodu veya müşteri numarası gibi 'sayı gibi görünen ama aslında kategorik' alanları sen doğrula.

İŞTE BU!
Iki duzenli kutu (solda olcen+cetvel/kumpas, sagda siniflayan rafli); Genc arada gulumseyerek her araci dogru kutuya uzatiyor; Sigma Usta kollari kavusmus onayliyor
Artık her veriye doğru aletle bakarım.
Ustalık bu: türü tanımak.
Aklında kalsın:

Her Veriye Doğru Alet

“Veri türünü bilmeden analiz aracını seçmek, çekiçle vida çakmak gibidir. Elinde araç var ama yanlış araç.”

Sırada bu sayısal kutunun ortasını bulmak var: ortalama, medyan, mod.