Pareto veya 5 Neden Uygulaması

FİNAL · Kök Nedeni Buluyoruz!

Problem cümlesini net yazdık, şimdi kök nedeni bulmak için doğru aracı seçiyoruz.

HANGİ ALET?

Genc Dedektif bir elinde genis tarak (Pareto) obur elinde dar matkap (5 Neden) hangisini sececegini bilemez; tezgahta dagynik bos bloklar; Lean Usta once suna bak diye yonlendirir

Pareto mı, 5 Neden mi? İkisi de var, hangisi doğru?

Birden fazla neden türü varsa Pareto. Tek pattern varsa 5 Neden. Basit!

Hangi Aleti Seçeyim?

Genç Dedektif bir elinde geniş bir tarak (Pareto), bir elinde dar bir matkap (5 Neden); hangisini seçeceğini bilemez. Lean Usta basit bir karar kriteri verir: çok tür varsa geniş tara, tek kalıp varsa derine in.

B1 — Karar Kriteri: Hangi Araç Ne Zaman?

📊 Pareto Kullan

Birden fazla farklı neden türü var
Hangisinin en büyük paya sahip olduğunu bilmek istiyorsun
Veri toplayabiliyorsun (frekans/sayı)
Önceliklendirme yapman lazım

🔍 5 Neden Kullan

Tek, spesifik bir problem veya pattern var
Kök nedene derinlemesine inmek istiyorsun
Olayı gözlemledin ama nedenini bilmiyorsun
Hızlı, ucuz, sahada uygulanabilir

EN BÜYÜĞÜ BUL!

B2 — Projemizde Pareto Analizi

Veri giriş hatalarını kategorize ettik. Hangi hata türü en sık? İşte sonuçlar:

Yanlış tutar girilmesi

41%

cum: 41%

Eksik alan bırakma

30%

cum: 71%

Yanlış hesap kodu

17%

cum: 88%

Duplicate kayıt

8%

cum: 96%

Onaylanmamış belge

4%

cum: 100%

80/20 Bulgusu: İlk 2 kategori (yanlış tutar + eksik alan), toplam hatanın %71'ini oluşturuyor. Bunlara odaklanmak en yüksek etki sağlar!

B3 — 5 Neden: Yanlış Tutar Girişi İçin

Pareto ile en büyük hata tipi bulundu: yanlış tutar girişi. Şimdi 5 Neden ile kök nedeni bulalım:

ProblemFatura kaydında yanlış tutar giriliyor

Neden 1Kağıt fatura ile sistem arasında geçiş yapılırken tutar yanlış okunuyor

Neden 2Fatura belgesi kalitesi düşük, bazen rakamlar okunaksız

Neden 3Tedarikçilerin bir kısmı el yazısı fatura kullanıyor

Neden 4E-fatura sistemine geçiş yapılmamış

Kök NedenTedarikçi onboarding süreci e-fatura zorunluluğunu içermiyor

2 panel: sol dagynik sekiller + genis tarak azalan blok merdivenine dizer (Pareto) / sag matkap tek bloga derine iner kok dugumu (5 Neden)

Çok Tür → Pareto

Geniş tarak: dağınık türleri azalan merdivene dizer, en büyüğü seçer.

Tek Kalıp → 5 Neden

Dar matkap: tek bloğun derinine iner, dipteki kök düğümü bulur.

Doğru Alet: Çok Tür mü, Tek Kalıp mı?

Karar basit: çok farklı tür varsa geniş tarakla tara ve en büyüğü bul (Pareto); tek tekrarlı bir kalıp varsa matkapla derine in ve kök nedeni bul (5 Neden).

Hangi Araç?

Her senaryo için Pareto veya 5 Neden'den birini seç.

Senaryo 1: Müşterilerden son ayda 87 şikâyet geldi. Şikayetler gecikmiş teslimat, yanlış ürün, hasarlı paket, eksik fatura gibi farklı konulardan oluşuyor. Hangi konuyu önce çözeyim?

Senaryo 2: Her Pazartesi sabah muhasebe sistemi yavaşlıyor. Sadece Pazartesi, sadece sabah. Bu ciddi bir pattern. Ne yapayım?

Senaryo 3: Veri giriş hataları kategorisine baktım: yanlış tutar, eksik alan, yanlış kod, duplicate kayıt, onaylanmamış belge... Hangisi en çok? Nasıl önce sıralayım?

B4 — İki Aracı Birlikte Kullanmak

Pareto ve 5 Neden birbirini çok iyi tamamlar:

Pareto

→En büyük hata tipini belirle (%71: yanlış tutar + eksik alan)

5 Neden

→Her büyük hata tipi için kök nedeni bul

Pareto nereye bakacağını, 5 Neden ne göreceğini söyler.

Doğru aleti seçmek

Araç probleme göre:

ParetoÇok tür/kategori → en sıkı bul

5 NedenTek olay → derin kök neden

Sektöre göre uyarla

Üretim

• Pareto: hata türleri

• 5 Neden: tek duruş

Sağlık

• Pareto: gecikme nedenleri

• 5 Neden: bir vaka

Hizmet

• Pareto: şikâyet konuları

• 5 Neden: bir hata

AI köşesi — AI ile Doğru Aracı Seçmek

Fırsat

Yapay zekâya problemini anlat, "buna Pareto mı 5 Neden mi uygun?" diye sor; gerekçeyle önerir. Çok kategori varsa Pareto, tek olayın derin nedeni için 5 Neden.

Dene

Şu problemi çözüyorum: [problemi anlat]. Elimdeki durum: [tek bir tekrarlayan olay mı, yoksa birden çok farklı hata türü mü?]. Bunun için Pareto mı yoksa 5 Neden mi daha uygun? Kararını gerekçesiyle yaz; Pareto önerirsen hangi kategorilere ayıracağımı, 5 Neden önerirsen ilk 'neden' sorusunu da öner.

Dikkat

AI'nın araç önerisini ve gerekçesini körü körüne kabul etme; asıl kararı senin verinin yapısı belirler (çok tür varsa Pareto, tek kalıp varsa 5 Neden) ve kategorileri/kök nedeni sahadaki gerçek veriyle doğrularsın.

Mini Test

Çok sayıda hata türünü önceliklendirmek için?

Pareto, çok kategori arasından en sık/etkili olanı önceliklendirir.

Tek bir olayın kök nedenini bulmak için?

5 Neden, tek bir olayın ardışık nedenlerini derinleştirerek kök nedene iner.

KÖK NEDEN!

Iki istasyonlu tezgah: sol genis tarak azalan blok merdiveni (Pareto en buyuk) + sag matkap tepe bloguna inmis dipte kok dugumu; Genc kok dugumunu cikarip kaldirir; Lean Usta gururla izler

Geniş taradım, en büyüğü kazdım. Kök neden bu!

İşte bu. Doğru alet, doğru sıra. Sıra aksiyonda.

SIRA AKSİYONDA!

Kök Neden Bulundu!

Pareto ile en büyük problemi bulduk, 5 Neden ile kök nedene indik. Artık ne yapacağımızı biliyoruz. Son adım: bu bulguyu somut aksiyonlara dönüştürmek!

Aksiyon planı zamanı! → DERS-063