Sarı Kuşak · Modül 2 "Problem Çözme Zihniyeti" · Ders 3/5 · ~4 dk
Problem cümlesi nasıl yazılır?
DTanımla
MÖlç
AAnaliz Et
Iİyileştir
CKontrol Et
Bu ders: Define (Tanımla)
"Kalitemiz kötü işte... ne yapalım artık..."
"Bu cümle rapor değil, iç çekiş. Gel benimle."
Acemi DedektifSigma Usta
EKSTRA! EKSTRA!
"Haberi iyi yaz, problemi iyi tanımla! 5N+1K her yerde işler."
Kötü manşet, iyi manşet
Sol panel: "İşler kötü gidiyor." manşetinin kaderi.
Sigma Usta, Genç'i kasabanın gazete büfesine götürür. Gazeteci Emre'nin başından geçmiştir: bir zamanlar manşeti "İşler kötü gidiyor." diye atmış. Sen bu gazeteyi okur musun? Yoksa alıp çöp tenekesine mi atarsın?
Sonra bir sabah şu manşeti yazmış: "Merkez İlçe'de ekmek fiyatları, Ocak-Mart 2024'te %37 arttı; 5 fırının 2'si kapandı." Gazete kapış kapış satılmış.
Ne
fiyat artışı
Nerede
Merkez İlçe
Ne Zaman
Ocak-Mart 2024
Ne Kadar
%37, 2 kapanan fırın
İyi haber yazarlığı = İyi problem tanımı yazarlığı
4 MALZEME!
Emre'nin manşet mutfağı: 4 malzeme
NE
✓ Son kontrol hatası oranı
✗ Kalite kötü
NEREDE
✓ A hattı
✗ Fabrikamızda
NE ZAMAN
✓ Ocak-Mart 2024
✗ Son zamanlarda
BÜYÜKLÜK
✓ %4'ten %8'e yükseldi
✗ Çok arttı
[NE], [NEREDE]'de [NE ZAMAN] döneminde [BÜYÜKLÜK].A hattı son kontrol hatası oranı, Ocak-Mart 2024 döneminde %4'ten %8'e yükseldi.
Sigma Usta'nın Vaka Defteri
Vaka Defteri: Üç kayıt, kötüden iyiye
Üretim
✗ "Üretimde hatalar çok fazla."
✓ "A hattı son kontrol hatası oranı, Ocak-Mart 2024'te %4'ten %8'e yükseldi; aylık tahmini maliyet artışı 120k TL."
Fark: Spesifik hat, spesifik zaman, ölçümlü büyüklük
Lojistik
✗ "Müşteriler şikâyet ediyor."
✓ "İstanbul bölgesi müşteri teslimat şikâyetleri, Q1 2024'te önceki yılın aynı döneminden %15 yükseldi."
Fark: Nerede, ne zaman, kıyaslama
Depo
✗ "Stok kaybı var."
✓ "Depo B kayıp stok adedi, Şubat 2024'te 47'den 120'ye çıktı; toplam kayıp değeri ~85k TL."
Fark: Spesifik depo, ay, öncesi/sonrası, parasal değer
Define'da neden kritik?
DMAIC'in D'si: Tanımla. Çıktısı Project Charter, en önemli alanı Problem Statement.
Belirsizse → odak dağılır, herkes farklı şeyi hedefler
Çözüm içeriyorsa → Define'da Improve'a atlıyorsunuz
Kişi suçlarsa → psikolojik güvenlik biter, gerçek data gelmez
Ölçümsüzse → Measure'da neyi ölçeceksiniz?
"Haber başlığı yanlışsa, muhabir aylar boyunca yanlış hikâye araştırır. Problem cümlesi yanlışsa, proje ekibi aylar boyunca yanlış problemi çözer."
Problem Cümlesi Oluşturucu
Sıra sende: Genç'le birlikte kendi manşetini yaz (bu sayfada da çalışır).
NE (Metrik / Süreç)
NEREDE (Lokasyon)
NE ZAMAN (Dönem)
BÜYÜKLÜK (Trend)
✓ 3 iyi örnek
A hattı son kontrol hatası oranı, Ocak-Mart 2024 döneminde %4'ten %8'e yükseldi; aylık tahmini maliyet artışı 120k TL.
İstanbul bölgesi müşteri teslimat şikâyetleri, Q1 2024'te önceki yılın aynı döneminden %15 yükseldi.
Depo B kayıp stok adedi, Şubat 2024'te 47'den 120'ye çıktı; toplam kayıp değeri ~85k TL.
✗ 3 kötü örnek
Kalitemiz çok kötü.
Belirsiz ve ölçümsüz: hangi kalite, nerede, ne kadar?
Ali hep hata yapıyor.
Kişi suçlama; imayla çözüm içeriyor.
Daha fazla eğitim vermemiz lazım.
Çözüm cümlesi; problem tanımı değil.
5 Adım
1
Metriği belirle
Hangi çıktıyı ölçüyorsunuz? Hata adedi, gecikme süresi, maliyet... Sayıyla ifade edebileceğiniz bir metrik seç.
2
Lokasyonu/birimi belirle
Hangi hat, hangi depo, hangi departman? Ne kadar spesifik olursanız o kadar iyi.
3
Zaman aralığını belirle
Hangi dönem? Bir ay, bir çeyrek, bir yıl? Başlangıç ve bitiş tarihi net olmalı.
4
Büyüklüğü ölç
Metrik şimdi nerede, daha önce neredeydi? "X'ten Y'ye çıktı" ya da "hedef Z iken A'da kaldı" formunu kullan.
5
Kişi ve çözüm çıkar
Cümlede bir isim var mı? Çıkar. "Yapmamız gerekiyor" gibi bir çözüm var mı? Çıkar.
TEK SATIR!
Sigma Usta'nın Vaka Defteri · büyük vaka
Vaka Defteri: 3 hafta kazandıran bir cümle
✗ "Müşteriler mutlu değil ve teslimatlarımız gecikiyor."
Ekip 3 hafta boyunca farklı şeyleri hedefledi: biri müşteri iletişimini, diğeri depo süresini, üçüncüsü sürücü eğitimini... 0 senkron.
✓ "İstanbul bölgesi B2B müşterilerin son teslimat gecikme oranı, Q1 2024'te önceki yılın aynı döneminin 2.4 katı düzeyine ulaştı (%8.3'ten %19.8'e); tahmini müşteri kayıp maliyeti 3 aylık 240k TL."
İyi bir problem cümlesi, 3 haftalık "ne üzerinde çalışıyoruz?" karmaşıklığını tek satırla çözer.
DİKKAT!
3 Tuzak
Tuzak 1 · Kişi suçlama
✗ "Ali'nin bölümünden hatalar geliyor."
Problem cümlesi süreç odaklıdır. Kişi suçlarsan: savunma, gerçek veri gelmez, kök neden kaçar.
✓ "Montaj istasyonu 3 hata adedi, Mart 2024'te %340 arttı."
Tuzak 2 · Çözüm eklemek
✗ "Müşteri hizmetleri için ek personel almamızdaki gecikme artan şikâyete neden oldu."
Problem cümlesinde hem problem hem çözüm önerisi var. Çözüm Improve fazının işi.
✓ "Çağrı merkezi bekleme süresi, Q1 2024'te 3.2 dk'dan 7.8 dk'ya çıktı."
Tuzak 3 · Belirsizlikte kalmak
✗ "Son zamanlarda işler kötü gidiyor."
"Son zamanlar" ne zaman? "İşler" ne? "Kötü" ne kadar kötü? Veri toplamak imkânsız.
✓ "B hattı kaynak hata adedi, Mart 2024'te 12'den 31'e yükseldi."
AI ile Problem Cümlesi Yazımı
Fırsat
1
Ham notları yapılandır
Dağınık veriyi AI'ya verin ve "Bunu 5N+1K formatına göre problem cümlesi haline getir" deyin.
2
Yazdığınızı test ettirin
Problem cümlenizi verin, "Kişi suçlama ya da çözüm içerikli ifade var mı?" diye sorun.
Dene
Prompt 1:
"Elimde şu ham bilgiler var: [şirket/bölüm], [zaman dilimi], [veri/gözlem]. Bunları NE + NEREDE + NE ZAMAN + BÜYÜKLÜK formatında bir problem cümlesi olarak yaz. Problem cümlesinde kişi suçlama ve çözüm önerisi olmamalı."
"Elimde şu ham bilgiler var: [şirket/bölüm], [zaman dilimi], [veri/gözlem]. Bunları NE + NEREDE + NE ZAMAN + BÜYÜKLÜK formatında bir problem cümlesi olarak yaz. Problem cümlesinde kişi suçlama ve çözüm önerisi olmamalı."
Prompt 2:
"Aşağıdaki problem cümlesini incele. Belirsizlik, kişi suçlama ya da çözüm içerikli ifade var mı? Varsa düzeltilmiş versiyonunu yaz: [PROBLEM CÜMLENİZ]"
"Aşağıdaki problem cümlesini incele. Belirsizlik, kişi suçlama ya da çözüm içerikli ifade var mı? Varsa düzeltilmiş versiyonunu yaz: [PROBLEM CÜMLENİZ]"
Prompt 3:
"Şu problem cümlesi için 3 farklı versiyon yaz: biri muhafazakâr (sadece kesin bilinen veriler), biri orta, biri iddialı (tam potansiyel büyüklük): [PROBLEM CÜMLENİZ]"
"Şu problem cümlesi için 3 farklı versiyon yaz: biri muhafazakâr (sadece kesin bilinen veriler), biri orta, biri iddialı (tam potansiyel büyüklük): [PROBLEM CÜMLENİZ]"
Dikkat
AI'nın yazdığı cümle senin verinle doğrulanmadan panoya asılmaz; köşeli parantezleri gerçek metrik, lokasyon ve dönemle doldurmadan çıktı süslü bir taslak olarak kalır.
Quiz (5 Soru)
S1: Aşağıdakilerden hangisi geçerli bir problem cümlesidir?
B seçeneği NE + NEREDE + NE ZAMAN + BÜYÜKLÜK içerir. Diğer seçenekler belirsiz, çözüm içeren veya kişi suçlamalıdır.
S2: Problem cümlesinde aşağıdakilerden hangisi yer ALMAMALIDIR?
Çözüm önerisi problem cümlesine girmez. Bu Improve (İyileştir) fazının işidir.
S3: "Daha fazla eğitim vermemiz gerekiyor" cümlesinin temel sorunu nedir?
Bu cümle bir çözüm önerir ("eğitim vermek"), problem nedir sorusunu yanıtlamaz.
S4: "NE KADAR?" sorusuna karşılık gelen problem cümlesi ögesi hangisidir?
Büyüklük/Trend ögesi "ne kadar" sorusunu cevaplar: yüzde, adet, süre, maliyet olarak ifade edilir.
S5: Gazeteci Emre'nin metodunda "NEDEN?" sorusu problem cümlesine neden girmez?
NEDEN sorusu Analyze fazının işidir. Problem cümlesine neden dahil etmek erken teori kurma ("premature solution bias") riski taşır.
SIRA SENDE!
Ödev: 3 kötü cümleyi iyi yap
Aşağıdaki üç kötü cümleyi NE + NEREDE + NE ZAMAN + BÜYÜKLÜK kullanarak iyi birer problem cümlesine çevir (sayıları kendin varsay):
"Müşteriler hep şikâyet ediyor."
İpucu: Hangi tür şikâyet, hangi bölge, hangi zaman, ne kadar artış?
"Üretimde verimliliği artırmamız lazım."
İpucu: Bu bir çözüm cümlesi; önce şimdiki durumu ve hedefi yaz.
"Ayşegül'ün bölümü hep geriden geliyor."
İpucu: Kişi suçlama; onun yerine süreç metriği yaz.
Modül 2 İlerleme Haritası
Belirti ile kök neden farkı
✓
Charter ve problem cümlesi yapısı
✓
Problem cümlesi nasıl yazılır? (bu ders)
→
İyi problem tanımı örnekleri
Kötü problem tanımı örnekleri
"İyi bir soru, cevabın yarısını içinde taşır."
· Peter Drucker (adapte)
Emre ekler: "Ve iyi bir problem cümlesi, çözümün yarısını zaten gösterir."
Genç revize raporunu panoya asar. Üç kişi aynı satıra bakar: 0 senkron bitti.
Manşet Panoda
✓ Spesifik (hangi hat, hangi birim)
✓ Ölçümlü (sayıyla ifade edilmiş)
✓ Kişi suçlamayan (süreç odaklı)
✓ Çözüm içermeyen (sadece mevcut durumu tanımlıyor)
Gazeteci Emre'nin defterinden bir sayfa kopardınız. Sonraki derste iyi problem tanımlarını hakem gözüyle incelemeyi, hangi cümlenin yeşil kart hak ettiğini, öğreneceksiniz. Görüşürüz!