YEŞİL KUŞAK · MODÜL 1 · GİRİŞDERS-067 · ~5 dk · Rol / Giriş
Yeşil Kuşak · Giriş
DMAIC Proje Seçimi: Hangi Problem Projeye Layık?
Her problem proje değildir. DMAIC en değerli araçlarından biridir; ama her kapıya aynı anahtarı sokmak zaman ve enerji israfıdır. Bu ders, hangi problemin projeye layık olduğunu dört kriterle seçmeyi öğretir.
Hikâye
Triyaj: Kısıtlı Zamanı Doğru Yaralıya Ayırmak
1793, Fransız cephesi. Yaralılar sahra hastanesine yüzlercesiyle aynı anda akıyor; herkese yetişmek imkânsız. O güne kadar sıra basitti: kim önce geldiyse — ya da hangi rütbe yüksekse — önce tedavi edilirdi. Sonuç: en ağır yaralılar sırada beklerken kaybediliyordu.
Napolyon'un baş cerrahı Dominique-Jean Larrey basit ama devrimci bir kural koydu: yaralıları geliş sırasına değil, iki soruya göre ayır — ne kadar acil, ve müdahaleyle kurtarılabilir mi? Bu ayıklamaya triyaj dendi. Larrey'nin dehası tedavi tekniğinde değil, kısıtlı kaynağı hangi soruna ayıracağını seçmesindeydi.
DMAIC proje seçimi tam olarak budur. Green Belt'in de zamanı, ekibi, enerjisi kısıtlıdır ve karşısına her gün onlarca 'problem' gelir. Acemi hepsine dalıp hiçbirini bitiremez; tecrübeli olan triyaj yapar: hangisi hem yüksek etkili hem çözülebilir? Çözümü zaten belli işler 'hemen yap' türüdür — DMAIC, kök nedeni bilinmeyen problemler içindir.
Triyaj (Fransızca "trier" — ayırmak) kavramının modern askeri tıptaki kökeni Larrey'e dayanır (aciliyet + tedavi edilebilirliğe göre ayırma, "uçan ambulanslar"). Tarihsel olarak bilinen bir örnektir; sahne ve sayılar "kısıtlı kaynağı doğru soruna ayırma" fikrini somutlaştırmak içindir.
"Dur bir dakika. Hangisi ölçülebilir, müşteri etkisi olan ve bir sürece bağlı? Önce onu açarım — gerisini doğru yönteme yönlendiririm."
İnteraktif
Proje mi, Değil mi? — 5 Problemi Değerlendir
Her problem için "Proje Açılır" ya da "Proje Açılmaz" seç. Bitirince "Sonucu Gör"e bas; gerekçeler açılır.
Müşteri şikâyetleri son 6 ayda %40 arttı. Şikâyetlerin %65'i geç teslimattan kaynaklanıyor.
✅ DMAIC projesi açılabilir! Ölçülebilir sorun (%40 artış), net kapsam (geç teslimat), müşteri etkisi ve finansal potansiyel var.
Ofiste herkes stresli ve morale düşük. Bir şeyler yapalım.
❌ Proje açılamaz. Ölçülebilir hedef yok, kapsam belirsiz. İnsan kaynakları sorunu çözüm yöntemi farklıdır; DMAIC burada çalışmaz.
Hat 3'te aylık ortalama 18 saatlik planlanmamış makine duruşu yaşanıyor ve bu aylık 45.000 TL kayba yol açıyor.
✅ DMAIC projesi açılabilir! Ölçülebilir sorun (18 saat duruş), finansal etki (45.000 TL/ay), net kapsam (hat 3) ve çözülmemiş kök neden var.
Depomuza yeni raf sistemi alalım. Çok daha pratik olur.
❌ Bu bir satın alma kararı, proje değil. DMAIC, mevcut bir süreçteki problemi çözmek içindir. Yeni ekipman kararı farklı bir süreçle yürütülür.
Fatura onay süreci ortalama 12 gün sürüyor. Hedefimiz 3 güne indirmek.
✅ DMAIC projesi açılabilir! Mevcut durum (12 gün) ve hedef (3 gün) net. Süreç ölçülebilir, kapsam belirli, iyileştirme potansiyeli var.
Dört Kapı
İyi Bir DMAIC Projesinin 4 Kriteri
Bir problem projeye layık olması için dört kapıdan da geçmeli.
📏
Ölçülebilir
Sorun sayıyla ifade edilebilir olmalı. 'Kalite kötü' değil, 'hata oranı %8' demeliyiz.
🎯
Kapsam İçi
Proje sınırları net olmalı. Tek hat, tek süreç veya tek departman tercih edilir.
💰
Finansal Etki Var
Enerji, malzeme, işçilik veya kalite maliyeti açısından ölçülebilir tasarruf potansiyeli bulunmalı.
👥
Müşteri Etkisi Var
Dış müşteri (son kullanıcı) veya iç müşteri (sonraki süreç) açısından somut bir etki olmalı.
DMAIC Bağı
Seçim, Define Fazının Kalbidir
Proje seçimi Define (Tanımla) fazının kalbinde — hatta öncesinde, 'proje ön seçimi' aşamasında — yaşanır. Yanlış seçim tüm projeyi yanlış temele oturtur.
Define öncesi (seçim)
Aday problemler dört kritere göre elenir; en yüksek etki × uygulanabilirlik seçilir. Atlanırsa proje yanlış temele oturur.
Define
Seçilen problem charter'a dökülür: problem cümlesi, kapsam, SMART hedef, ekip, zaman. Kötü seçim burada çok geniş ya da ölçülemez çıkar.
Measure ve sonrası
Doğru seçilmiş proje ölçülebilir olduğu için sağlam veri üretir; yanlış seçilmişte ölçecek net bir şey bulunamaz.
Sık Hatalar
Proje Seçerken Ne Ters Gider?
Her problemi proje sanmak
Çözümü belli işleri ('depoyu düzenle') DMAIC'e sokmak zaman israfıdır. Çözüm belliyse hemen yap; DMAIC bilinmeyen kök neden içindir.
Kapsamı çok geniş tutmak
'Tüm fabrikada kaliteyi artır' proje değil stratejidir. Tek hat/süreç/departmana daraltmak başarı şansını artırır.
Ölçülemeyen problem seçmek
'Herkes daha dikkatli olsun' ölçülemez, ilerleme takip edilemez. Sorunu sayıya dökmeden proje açma.
Finansal/müşteri etkisini atlamak
Kimsenin umursamadığı sorunu çözmek kaynak israfıdır. Etki yoksa öncelik de yok.
Seçimi acele yapmak
İlk akla geleni ya da en 'gürültülü' şikâyeti seçme. Adayları dört kriterle karşılaştır, en yüksek etki × uygulanabilirliği seç.
AI Köşesi
AI Önceler, Green Belt Seçer
Yapay zekâ proje seçiminde güçlü bir ön eleme aracıdır: aday problemleri 'etki' ve 'uygulanabilirlik' eksenlerinde puanlayan bir taslak matris çıkarır, dört kritere uyup uymadığını hızlıca değerlendirir, belirsiz bir şikâyeti ('kalite kötü') ölçülebilir bir problem cümlesine dönüştürür. Ama karar sizindir: puanlar ham tahmindir; finansal etkiyi gerçek maliyet verisiyle, müşteri etkisini sahadan doğrularsınız. Yanlış proje seçimi en pahalı hata olduğu için bu kararı asla otomatiğe bağlamayın.
Elimde şu aday problemler var: [listele]. Her birini 'etki' (finansal + müşteri) ve 'uygulanabilirlik' (kapsam netliği, süre, kontrolün bende olması) açısından 1-5 puanla ve bir etki × uygulanabilirlik matrisi olarak sun. En üstteki 2 adayı öner ve neden DMAIC'e uygun olduklarını gerekçelendir.
Şu belirsiz şikâyeti ölçülebilir bir DMAIC problem cümlesine dönüştür: '[şikâyet]'. Çıktıda: (1) mevcut durumu sayıyla ifade eden cümle, (2) SMART hedef, (3) önerilen kapsam, (4) bu bir 'hemen yap' işi mi yoksa gerçek DMAIC projesi mi — kısa gerekçesiyle.
Anlayalım
Tıkla, Cevabı Gör
Belirsiz kapsamlı, ölçülemeyen veya teknik çözümü zaten bilinen sorunlar DMAIC için uygun değildir. Örneğin 'herkes daha dikkatli olsun' bir proje değildir; davranışsal iyileştirme için farklı yöntemler kullanılır.
SMART formatı kullanılır: Spesifik, Ölçülebilir, Ulaşılabilir, Gerçekçi ve Zamanlı. Örnek: 'Fatura onay süresini 12 günden 3 güne, Aralık sonuna kadar indirmek.'
Önce kapsamı daraltmak gerekir. 'Tüm fabrikada kaliteyi artır' bir proje değil, bir stratejidir. Green Belt projesini tek bir sürece veya departmana sınırlamak başarı şansını artırır.
Cebine Koymalık
"Doğru problemi seçmek, projenin yarısını daha başlamadan kazanmaktır — çünkü aylarca en iyi yöntemle yanlış problemi çözebilirsin."
Bir sonraki toplantıda sana beş problem atıldığında hepsine dalma. Dur, dört kapıdan geçir (ölçülebilir · kapsam · finansal · müşteri) ve bir tanesini seç. Doğru olanı.
